W poprzednim artykule w zwięzły sposób przedstawiono genezę Polskiego Białego Krzyża, okoliczności utworzenia Gospody Żołnierskiej Białego Krzyża oraz sposoby jej finansowania m. in. przez pożyczki Ligi Kobiet, dary będzińskiego Komitetu Obrony Państwa w postaci mąki i kaszy, datki osób prywatnych itd. Ząbkowicka Fabryka Szkła dostarczyła gospodzie swoje wyroby bezpłatnie.
Po roku działalności, latem 1921 r. Gospoda Żołnierska w Ząbkowicach, prowadzona wspólnie przez członkinie Koła Polek i Ligi Kobiet mogła się pochwalić wydaniem tysięcy bezpłatnych porcji ciepłych posiłków oraz zorganizowaniem uczty „dla żołnierzy miejscowych”. Żołnierze z pociągów pancernych „Wilk” i „Piłsudczyk” zostali obdarowani prezentami z okazji świąt wielkanocnych itp.
W nieco szerszym kontekście funkcjonowanie gospody ukazuje sprawozdanie dąbrowskiego koła Ligi Kobiet, dlatego warto zacytować jego fragmenty:
„Wypadki lipcowe 1920 r. i niebezpieczeństwo, grożące Państwu Polskiemu ze strony najazdu bolszewickiego, zastały organizację naszą przygotowaną i zdającą sobie sprawę z powagi chwili.
Prace Koła Ligi Kobiet Polskich w Dąbrowie w tym okresie czasu noszą charakter dwojaki: niesienie doraźnej pomocy żołnierzowi i praca oświatowo-agitacyjna.
Do rzędu pierwszych należało: pranie i reparacja bielizny, dokarmianie chorych żołnierzy, Gospoda Żołnierska w Ząbkowicach, szwalnia, przerób wełny i bawełny.
Najwięcej czasu i starań poświęciłyśmy Gospodzie Żołnierskiej w Ząbkowicach. Gospoda ta zorganizowana staraniem i środkami materialnymi Ligi Kobiet przy współudziale Koła Narodowych Polek w Ząbkowicach niosła pomoc tysiącom przejeżdżających żołnierzy, którzy po cenach minimalnych lub bezpłatnie otrzymywali posiłek zdrowy, pożywny, a nade wszystko gorący, co podczas letniej epidemii thorsji miało doniosłe znaczenie. Gospoda dostarczała żołnierzom również najniezbędniejszych przedmiotów jako to: mydła, materiałów piśmiennych, papierosów i t. p. a nawet w jesieni trochę ciepłej odzieży. Zaznaczamy, iż Gospoda do tej pory spełnia swe zadanie„.
Kilkukrotnie dąbrowianki wzmiankowały w sprawozdaniu działalność edukacyjno-oświatową. Zwalczanie analfabetyzmu wśród żołnierzy należało do jednego z podstawowych zadań Polskiego Białego Krzyża. W tym zakresie dąbrowska Liga Kobiet współpracowała z Batalionem Wartowniczym, który w 1921 r. stacjonował na terenie Dąbrowy Górniczej, organizując kurs dla analfabetów.
Ilustracja tytułowa to plakat Polski Biały Krzyż wg. rys. Edmunda Bartłomiejczyka, warszawskiego grafika i twórcy drzeworytów, druk. „Jan Cotty w Warszawie”:
Archiwum Państwowe w Lublinie, Zbiór afiszów i druków ulotnych, sygn. 116.
Bibliografia
Archiwum Akt Nowych, (zesp. 57) Liga Kobiet Polskich, sygn. 185. Akta dotyczące L.K.P. Korespondencja z kołami D-G. Sprawozdanie z działalności Koła Ligi Kobiet Polskich związanych z obroną Państwa.
Archiwum Akt Nowych, (zesp. 57) Liga Kobiet Polskich, sygn. 189. Akta dotyczące L.K.P. Korespondencja z kołami Z [Zakopane-Ząbkowice] 1920-1929.
Bartłomiejczyk Edmund Ludwik, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Bartlomiejczyk-Edmund-Ludwik;3874684.html, dostęp: 26.06.2024.
Andrzej Lorenc, Ząbkowice, t. 2, w Zagłębiu Dąbrowskim lata 1918-2018 [ebook].
Opracował: Mateusz Siembab
