Bezpośrednią przyczynę brutalnych represji wobec Polaków w Ząbkowicach, było zaginięcie komendanta żandarmerii Antona Bartoscha, który wyszedł z ząbkowickiego posterunku w noc sylwestrową 1944 r.  Niemieckie służby wszczęły poszukiwania, początkowo bez rezultatu. Po kilku dniach, 4 stycznia 1945 r. grupa poszukiwawcza złożona podobno z aż 75 żandarmów i 80 członków straży wiejskiej w lesie w pobliżu Starosiedla odnalazła jego ciało porzucone w płytkim dole, przykryte gałęziami. Według innej relacji grupa liczyła zaledwie około 10 funkcjonariuszy. W poszukiwaniu ciała uczestniczyły psy. Ciało było pozbawione broni. Według meldunku niemieckiej policji porządkowej (Ordnungspolizei lub: Orpo) sprawcy zabójstwa komendanta zabrali pas, kaburę z pistoletem oraz granaty ręczne.

Zwięzłą, ale interesującą relację z powyższego meldunku opisał w swoim opracowaniu dr Mieczysław Starczewski, znawca tematyki zbrojnego ruchu oporu w okresie II wojny światowej. Oprócz opisu okoliczności odnalezienia A. Bartoscha odnotował on również interesującą uwagę niemieckich służb: „w czasie ucieczki zastrzelono 16 osób”. To nieprawdziwe stwierdzenie zawarte w meldunku do prezydium policji rejencji katowickiej miało pomóc zatuszować nieudolność niemieckich żandarmów. Według wspomnień działacza harcerskiego Mariana Marca, wielu Ząbkowiczan, sądziło, że A. Bartoch zmarł z wychłodzenia organizmu w stanie upojenia alkoholowego. Opinie o tym, że zabłądził on w okolicznym lesie i zamarzł nie były odosobnione. Bardziej prawdopodobne jest jednak to, że został zastrzelony przez partyzanta lub grupę partyzantów np. wzmiankowaną przez ząbkowickiego fryzjera Alojzego Pachę grupę Władysława Rojka. Osoba, która zastrzeliła komendanta znajdowała się jak można przypuszczać również pod wpływem alkoholu. Podejrzewano też inną grupę, ale brakowało dowodów na udowodnienie tych hipotez. Stanowisko komendanta A. Bartosch sprawował krótko, ponieważ do Ząbkowic przybył dopiero pod koniec grudnia 1944 r., dlatego trudno uznać, że zdążył się komuś narazić. Zastąpił on na stanowisku dobrze już znanego mieszkańcom Rudiego Novaka, który do Polaków odnosił się przychylnie.

Dość osobliwą opinię o A. Bartoschu wyraziła grupa działaczy komunistycznych zrzeszonych w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację: „Na trzy miesiące przed ofensywą Armii Czerwonej na naszej ziemi – komendant Nowak został przesunięty na inne stanowisko, a jego stanowisko przejął typowy germaniec nieprzejednany wróg narodu polskiego. Tropiąc nagminne wówczas nielegalne pędzenie wódki – nowy komendant natknął się w dzielnicy Ząbkowic – Starosiedle na osobnika [sic!], który go zastrzelił, a następnie ukrył zwłoki w lesie”. Nasuwa się zatem pytanie, skąd zaczerpnęli te informacje i czy posiadali jakąś szerszą, nieznaną ogółowi wiedzę, którą nie chcieli się podzielić? 

Według ustaleń znanego społecznika Kazimierza Kalagi (1930-2014), Anton Bartosch zanim trafił do Ząbkowic pracował w placówce żandarmerii w Łagiszy. Powołując się na relację żandarma Lindberga, który znalazł ciało komendanta, jego przełożony wyszedł z posterunku żandarmerii położonym w sąsiedztwie Huty Szkła Gospodarczego (dziś. ul. W. Sikorskiego) i 2 stycznia nie stawił się w pracy. Zdaniem Kazimierza Kalagi, Bartoscha zastrzelił mieszkaniec Starosiedla. Jego nazwisko było znane Ząbkowiczanom, jednak ze względu na wymiar tragedii i jej przypadkowość przez długi czas nie było wymieniane publiczne.