Modernizacje lat 60. i 70.
Na początku lat 60. XX w. przeprowadzono modernizację Huty Szkła Okiennego „Ząbkowice”. Niedługo później – Ząbkowice oficjalnie stały się miastem na mocy rozporządzenia premiera z lipca 1962 r. Był to czas rozkwitu zakładu. W miejscu dawnych magazynów wybudowano wówczas oddział szkła hartowanego. W 1973 r. ząbkowicka huta szkła okiennego uruchomiła przetwórstwo szkła, a od przełomu lat 1977/78 w Ząbkowicach ruszyła na skalę przemysłową produkcja szkła refleksyjnego. Był to pierwszy w Polsce zakład produkujący szkło refleksyjne, a także jak podkreślały z dumą ówczesne władze jeden z niewielu na świecie, co miało stawiać PRL w tej dziedzinie obok Stanów Zjednoczonych, Republiki Federalnej Niemiec i Wielkiej Brytanii. Wdrożenie tej technologii było możliwe dzięki współpracy fabryki z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Urządzenia, za pomocą których na płytki szkła hartowanego nanoszono powłokę refleksyjną, wykonano w pracowni aparatury krakowskiej AGH. Załoga Huty Szkła Okiennego „Ząbkowice” szybko nauczyła się ich obsługi. Powłoki refleksyjne odbijające około 97 % promieni podczerwonych znalazły zastosowanie m. in. w polskim hutnictwie.
Produkcja i asortyment
Profil produkcyjny Huty Szkła Okiennego „Ząbkowice” również w l. 80. obejmował przede wszystkim cztery rodzaje szkła budowlanego: szkło okienne ciągnione, szkło hartowane, szkło refleksyjne oraz szkło zespolone. W „dekadzie Gierka” zdarzały się także zamówienia na kolorowe szkło „lustrzane” (złociste, purpurowe i niebieskie). Szkło dające „lustrzane odbicie” stanowiło odmianę szkła refleksyjnego.
Asortyment ząbkowickiej fabryki szkła okiennego uzupełniało szkło znajdujące zastosowanie w medycynie, fotografii, a także szyby zamawiane przez producenta kuchenek gazowych – Radomskie Zakłady Wyrobów Metalowych. „Ząbkowice” na początku l. 60. produkowały także płaskie szyby ochronne do telewizorów dla rodzimego przemysłu – Warszawskich Zakładów Telewizyjnych.
Produkty fabryki ząbkowickiej były dostarczane nie tylko na rynek krajowy – handel zagraniczny traktowany był jako narzędzie do zdobycia dewiz. Szkło z Ząbkowic eksportowano do Europy zachodniej (RFN, Holandia, W. Brytania), Afryki (Nigeria, Sudan, Tunezja, Maroko), Azji (Malezja, Arabia Saudyjska, Tajlandia) i obu Ameryk (USA, Kanada, Wenezuela). Na rynki zachodnie trafiało szkło meblowe i obrazkowe.
Ząbkowiccy hutnicy dostosowywali szyby hartowane również do potrzeb polskiego przemysłu motoryzacyjnego. „Wiadomości Zagłębia” wskazywały, że HSO była jedynym polskim producentem szyb do samochodów marki „Warszawa”, „Syrena”, „Star” i „Nysa”. Kierownictwo huty planowało wytwarzać także szyby o opływowym kształtach (hartowanych szyb giętych) do autubusów „Fiat”, „Karosa” i „San”.
W latach 70. Huta Szkła Okiennego „Ząbkowice” szczyciła się wytwarzaniem szyb bocznych i przednich do samochodów typu „Jelcz”, „Żuk” i „Nysa”. Produkcja tych artykułów była szczególnie popierana przez władze ze względu na jej „antyimportowy” charakter. Polscy dziennikarze zachwalali wdrożenie produkcji szyb o dużym gabarycie oraz kącie ugięcia dla polskiego autobusu SAN-H-9. Prasowe doniesienia z tego okresu na temat niezamarzających, szyb elektroprzewodnich dla okrętownictwa pasowały bardziej do profilu produkcji huty szkła w Kunicach, gdzie wytwarzano szyby do statków wojskowych. „Informator” huty z 1985 r. informował, że wytwarzane w Ząbkowicach szkło hartowane znajdowało zastosowanie m. in. jako szyby do wagonów kolejowych i traktorów.
Produkcja szyb giętych (elastycznych) dla autobusów rozpoczęła się prawdopodobnie – zgodnie z zapowiedzią dyrektora huty, Jana Engelhardta w lipcu lub najpóźniej jesienią 1968 r. Krajowi producenci samochodów złożyli hucie propozycje na przełomie 1967 i 1968 r. Dotyczyły one opracowania prototypów dużych, prawie półokrągłych szyb giętych. Dzięki uruchomieniu tej produkcji po uzupełnieniu przez Hutę Szkła Okiennego odpowiedniego oprzyrządowania PRL mogła zakończyć import droższych szyb belgijskich. Jako pierwsze z inicjatywą zamówień szyb dla autokarów wyszły Zakłady Samochodowe w Jelczu. Drugą ofertę – na zamówienie szyb do nowego „Sana” oraz turystycznego PKS-u przedstawili pracownicy Sanockiej Fabryki Samochodów. Zgodnie z ofertą szyby przednie i tylne autobusów miały posiadać wymiary 1 m x 1,3 m. Ząbkowicka fabryka przyjęła również ofertę produkcji szyb dla mikrobusów „Nysa”.
Według relacji „Wiadomości Zagłębia” w tym okresie w strukturach huty powołana została specjalna brygada mająca za zadanie tworzenie prototypów urządzeń. Tą, liczącą 7 osób brygadą ślusarską kierował Tadeusz Kryczek. Efektem pracy brygady była m. in. formo-chłodnica służąca do wyginania i hartowania szyb panoramicznych do autobusu „Jelcz”, pracowała również nad wykonaniem maszyny do produkcji szyb do autobusu „Sanok 09”. Pod koniec lat 60. podejmowano również próby produkcji szyb mikrobusów „Nysa 521”.
Samochody „Nysa” i „Żuk” itd. były przede wszystkim samochodami dostawczymi. Jak wspominał jeden z pracowników Huty Szkła Okiennego „prosto można było zrobić formę, wygiąć szybę i zahartować”. W Ząbkowicach do samochodów typu „Tarpan” wytwarzane były proste szyby. Huta ząbkowicka była pierwszą polską hutą szkła produkującą szyby dla potrzeb przemysłu motoryzacyjnego.
Bibliografia
Ada Bałecka, Jednak hutnicy!, „Wiadomości Zagłębia. Regionalny tygodnik informacyjno-publicystyczny” nr 37 (1013), 11.09.1975 r.
Eksperyment i dobra produkcja, „Zagłębie. Ilustrowany regionalny tygodnik społeczno-polityczny i kulturalny” nr 46 (918), 16.XI. 1973 r.
Encyklopedia Dąbrowy Górniczej A-Z, t. 1, Dąbrowa Górnicza 1996.
Sylwester Fertacz, Ząbkowice, [w:] Dąbrowa Górnicza. Monografia, t. 2, Dzielnice miasta, Dąbrowa Górnicza 2016, s. 239-319.
Informator Huty Szkła Okiennego „Ząbkowice 1925-1985”, Dąbrowa Górnicza 1985.
Księga pamiątkowa. 40-lecie Huta Szła Okiennego Ząbkowice w Ząbkowicach 1925-1965. Ze zbiorów Muzeum Miejskiego „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej.
Andrzej Lorenc, Ząbkowice, t. 2, w Zagłębiu Dąbrowskim lata 1918-2018, [ebook].
Miasto Ząbkowice. Informator, red. Adam Sikora, Ząbkowice 1976.
Zdzisław Migas, Rewelacje z huty szkła gospodarczego w Dąbrowie Górniczej [sic!?], „Wiadomości Zagłębia” nr 31 (1216), 03.08.1979 r. [Wywiad z dyrektorem mgr inż. Andrzejem Barancewiczem].
Niepublikowany wywiad z p. Grzegorzem Widerą, technologiem przetwórstwa Huty Szkła Okiennego „Ząbkowice” (rozmawiał M. Siembab), 26.07.2024 r.
Łukasz Rutka, Hutnictwo szkła w Dąbrowie Górniczej w latach 1945-1989, Dąbrowa Górnicza. Monografia, t. 3, cz. 2 Dzieje miasta, Dąbrowa Górnicza 2019, s. 343-360.
Są możliwości produkcyjne – brakuje konkretnych zamówień. Niewykorzystane moce, „Wiadomości Zagłębia. Tygodnik informacyjno-publicystyczny” nr 44 (1344), 30.X.1981 r.
Szyby telewizyjne i samochodowe dziełem ząbkowickich hutników,
„Wiadomości Zagłębia” nr 18 (212), 6-12.V.1960 r.
Tradycje i perspektywy ząbkowickiej HSO, „Wiadomości Zagłębia. Regionalny tygodnik informacyjno-publicystyczny” nr 48 (1024), 27.11.1975 r.
„Trybuna Robotnicza. Organ KW Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej”
nr 77 (9673), 4.IV.1975 r.
W jednym zdaniu z kraju, „Trybuna Robotnicza” nr 43 (5627), 20.II.1962 r.
Ząbkowickie „Panoramy” robią karierę, „Wiadomości Zagłębia” nr 33 (696), 15.VIII.1969 r.
Opracował: Mateusz Siembab
