Łączy centrala w Sosnowcu…

* * *

Wieś Ząbkowice w strukturze
zagłębiowskiej sieci telefonicznej (do 1939 r.)

Telefonia w obecnym świecie wydaje się usługą wręcz niezbędną do życia. W jaki sposób z dostępem do połączeń telefonicznych radzili sobie Ząbkowiczanie przed wybuchem II wojny światowej? Pierwsze linie telefoniczne doprowadzono do Ząbkowic w ostatniej dekadzie XIX w. na potrzeby stacji kolejowej. Nieco później, w 1903 r. ząbkowicki oddział  pocztowy przemianowano na oddział pocztowo-telegraficzny. Rozwój telefonii odnotowuje się w latach 30. XX. stulecia. Książki adresowo-reklamowe z lat 20. nie zawierały jeszcze informacji o numerach telefonów ząbkowickich zakładów. Centrala telefoniczna obsługująca Ząbkowice była wówczas centralą z obsługą ręczną. Spis abonentów sieci telefonicznych z 1937 r. informował: „w celu połączenia się z miejscowymi abonentami należy zadzwonić na numer centrali podmiejskiej w Sosnowcu. Dla uzyskania połączenia z abonentem centrali automatycznej Zagłębia Dąbrowskiego i Górnego Śląska (Będzin, Chebzie, Chorzów, Dąbrowa Górnicza, Katowice, Ligota, Mikołów, Mysłowice, Nowa Wieś k. Chorzowa, Piekary Śląskie, Siemianowice, Sosnowiec, Szopienice, Tarnowskie Góry) oraz dla uzyskania połączenia z abonentem centrali z obsługą ręczną (Kazimierz k. Strzemieszyc, Sławków, Strzemieszyce) należy połączyć się za pośrednictwem miejscowej centrali, z centralą podmiejską w Sosnowcu, wymienić numer żądanego abonenta, po czym telefonista centrali podmiejskiej połączy z żądanym abonentem”.

Ząbkowice w strukturze sieci okręgowej według Spisu abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Katowicach oraz sieci Okręgowej Zagłębia Dąbrowskiego i niemieckiego Górnego Śląska Beuthen (Bytom), Gleiwitz (Gliwice) i Hindenburg (Zabrze) na 1937 r.

Abonament użytkowników
centrali z obsługą ręczną

Abonament miesięczny za połączenia w sieci należącej do centrali z obsługą ręczną był droższy niż abonament klientów korzystających z sieci automatycznej. Ponadto państwowe przedsiębiorstwo Polska Poczta, Telegraf i Telefon naliczało opłaty dodatkowe  za rozmowy z abonentami z Górnego Śląska przekraczające 3 minuty. Bez opłat dodatkowych (rozmowy okręgowe) można było rozmawiać z abonentami centrali telefonicznych Dąbrowy Górniczej, Będzina i Sosnowca. Osoby nieposiadające własnego aparatu telefonicznego mogły skorzystać z rozmównicy publicznej znajdującej się w urzędzie pocztowym.

Stawki opłat przedsiębiorstwa państwowego Polska Poczta, Telegraf i Telefon z 1937 r.
Ogłoszenie społeczne z 1939 r.

Ząbkowiccy abonenci

W latach 30. XX wieku ząbkowicka sieć telefonii liczyła ok. 20 abonentów. Warto pamiętać, że pod sieć ząbkowicką podłączono również nieposiadające własnej centrali telefonicznej Wojkowice Kościelne i Łosień. Tamtejsze urzędy gminne i posterunki policji posiadały wspólny numer dla swojej gminy. Z telefonii korzystały przede wszystkim instytucje i miejscowe zakłady przemysłowe. 

W 1937 r. jedynie 6 osób prywatnych posługiwało się własnym aparatem telefonicznym, w tym jeden duchowny. Mianowicie, abonentami były wówczas następujące osoby i instytucje:

11 Belgijska  S.A. Tow. Połudn.-Polskich Hut Szkła. Huta Ząbkowice

-(dod.) dyrektor

2 „Elektryczność” zakł. elektrochemiczne w Ząbkowicach

7 „Eltes”, Sp. Firm., zakład wapien. i dolom. w Ząbkowicach

9 Frydrych Rywka, skład mąki, otrąb. i art. spożyw., 11-go Listopada 4

21 Huszno Andrzej, ksiądz, pensjonat „Zdrowie”, Bielowizna 5

22 Kobyliński Antoni

KOLEJE PAŃSTWOWE

12 – dyżurny ruchu dw. kol.

13 – oddz. V drogowy P. K. P.

            ____

6 Łada Stanisław, dom własny

18 Nadleśnictwo „Dąbrowa, Leśnictwo Ząbkowice”.

POCZTA, TELEGRAF I TELEFON:

10 – Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny

            ____

POLICJA PAŃSTWOWA:

4 – Posterunek Ząbkowice

5 – Posterunek Łosień

30 – Posterunek Wojkowice Kościelne

– (dod.) Zarząd gminy Wojkowice Kościelne

            ____

8 Siegreichowa Rena

14 Szulc Rudolf, dr med.

19 – Dom kolejowy Nr 13

Zarząd gminy Łosień

Zarząd gminy Wojkowice Kościelne

3 Ząbkowicka Fabryka Szkła

W 1939 r. zarejestrowane były 24 numery telefonu. Niedługo po II wojnie światowej (1946 r.) udało się niemal wyrównać ten wynik, chociaż jeszcze w 1945 r. usługi telekomunikacyjne nie sięgał nawet połowy przedwojennego poziomu. Własny numer otrzymał kolejowy posterunek Milicji Obywatelskiej oraz dyrektor Zjednoczonych Hut Szklanych.

 

Bardziej szczegółowe informacje dotyczące praktycznych aspektów funkcjonowania sieci telefonicznej w Ząbkowicach zawiera monografia historyczna Ząbkowic:

Andrzej Lorenc, Ząbkowice, t. 2, w Zagłębiu Dąbrowskim lata 1918-2018, 

Dąbrowa Górnicza 2019, s. 56, 113-114, 204, 217-219, 221, 248, 343 

[ebook dostępny na stronie Muzeum].

 

Bibliografia:

Sylwester Fertacz, Ząbkowice, [w:] Dąbrowa Górnicza. Monografia, t. 2, Dzielnice miasta, Dąbrowa Górnicza 2016, s. 239-319.

Andrzej Lorenc, Ząbkowice, t. 1, w kluczu sławkowskim i Zagłębiu Dąbrowskim do roku 1918, Dąbrowa Górnicza 2019.

Andrzej Lorenc, Ząbkowice, t. 2, w Zagłębiu Dąbrowskim lata 1918-2018, Dąbrowa Górnicza 2019 [ebook dostępny na stronie internetowej Muzeum].

Książka adresowo-reklamowa i telefoniczna Zagłębia Dąbrowskiego dla przemysłu i handlu na rok 1924. R. 3. Sosnowiec 1924.

Przemysłowo-Handlowy Kuryer Sosnowiecki nr 43 z 11 października 1903 roku.

Spis abonentów sieci telefonicznych państwowych i koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m.st. Warszawy) 1932/33, Ministerstwo Poczt i Telegrafów, Warszawa 1932.

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Katowicach oraz sieci Okręgowej Zagłębia Dąbrowskiego i niemieckiego Górnego Śląska Beuthen (Bytom), Gleiwitz (Gliwice) i Hindenburg (Zabrze) na 1937 r., Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, Warszawa 1937.

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Katowicach na 1939 r. Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, Warszawa 1939.

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegr. w Katowicach na 1945 r., Dyrekcja Okręgu Poczt i Telegrafów, Katowice 1945.

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegr. w Katowicach na 1946 r., Druk. Polskiej Partii Socjalistycznej – Chorzów Rynek 17, Katowice 1946. 

Urzędowy spis abonentów Państwowej Sieci Telefonicznej okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Katowicach oraz miast Beuthen, Gleiwitz i Hindenburg wedle stanu z dnia 1-go kwietnia 1928 r., Wydawnictwo Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Katowicach, Katowice 1928. 

 

Opracował: Mateusz Siembab

Zobacz także

Pomóż nam stworzyć

kronikę wydarzeń bohaterów i miejsc!

Jeśli posiadasz w domowym archiwum zdjęcia, notki prasowe, czy inne materiały, którymi chciałbyś się z nami podzielić, śmiało – napisz do nas! Dołożysz swoją cegiełkę do wspaniałego przedsięwzięcia, które będzie służyć i edukować nas jeszcze przez wiele pokoleń.

Jeśli chcesz podzielić się z nami częścią swojej historii,
prześlij je za pomocą poniższego przycisku

Bądź na bieżąco

Newsletter

Chcesz dostawać od nas informacje o najnowszych wydarzeniach, wystawach i artykułach? Zapisz się!

Dziękujemy za zapisanie się do naszego newslettera

Skip to content